Loãng xương là sự thay đổi vi cấu trúc của mô xương và suy giảm khối lượng của xương khiến xương trở nên yếu, mỏng hơn và có khả năng dễ bị gãy xương. Trong đó, đo loãng xương bằng phương pháp DEXA là kỹ thuật được áp dụng nhằm giúp chẩn đoán những người có nguy cơ hoặc có biểu hiện bị loãng xương. Bài viết dưới đây sẽ chia sẻ những điều cần biết về phương pháp đo mật độ xương bằng DEXA.
Đo mật độ xương bằng phương pháp DEXA là gì?
Đo mật độ xương bằng phương pháp DEXA (Dual Energy X-ray Absorptiometry) là một phương pháp chẩn đoán kiểm tra độ chắc khỏe của xương được áp dụng phổ biến nhất hiện nay. Phương pháp này dùng tia X để đo hàm lượng Canxi và các khoáng chất khác có trong xương, đồng thời được thực hiện ở 3 trong 5 vị trí là ở cột sống thắt lưng, cổ tay, hoặc cổ xương đùi (bên không thuận).
Nguyên lý hoạt động của phương pháp DEXA dựa trên sự hấp thu tia X năng lượng kép để xác định mật độ xương. Cụ thể, máy đo loãng xương sẽ phát ra chùm tia X ở một mức năng lượng cao và ở một mức thấp, sau đó đọc độ suy giảm năng lượng của 2 chùm tia này khi đi qua mô xương. Mật độ xương càng cao thì lượng tia xuyên qua xương càng ít và độ hấp thụ tỷ lệ thuận với mật độ xương. Đồng nghĩa là mật độ xương càng cao thì xương càng chắc khỏe và nguy cơ gãy xương càng thấp.
Đặc biệt, kỹ thuật DEXA còn phát huy hiệu quả trong quá trình theo dõi ảnh hưởng của điều trị loãng xương và các tình trạng khác gây mất xương. Đây cũng là phương pháp được đánh giá là an toàn, không xâm lấn và được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) công nhận là tiêu chuẩn vàng để giúp chẩn đoán loãng xương.
Ưu điểm và nhược điểm của phương pháp DEXA
Ưu điểm vượt trội khi đo loãng xương bằng phương pháp DEXA
- An toàn và không xâm lấn: Kỹ thuật chỉ phóng ra lượng phóng xạ rất nhỏ, ít hơn 1/10 liều so với chụp X-quang ngực tiêu chuẩn và lượng bức xạ tự nhiên một người có thể tiếp xúc trong 1 ngày.
- Đơn giản và nhanh chóng: Kỹ thuật thực hiện đo trong 10-15 phút.
- Chính xác: Phương pháp chẩn đoán hiệu quả nhất hiện nay, cho kết quả có độ chính xác cao, sai số chỉ 1%.
- Phương pháp không cần thực hiện kỹ thuật gây mê, không cần nhịn ăn, không đau, không xâm lấn.
- DEXA có thể đo tỷ lệ khối cơ, khối mỡ, khối xương của cơ thể và đánh giá tình trạng chuyển hóa cơ bản để dự đoán một số nguy cơ bệnh liên quan đến xương. Căn cứ vào kết quả quét DEXA, bác sĩ sẽ đưa ra quyết định liệu cần điều trị và theo dõi loãng xương hay không.
Nhược điểm khi đo mật độ loãng xương bằng DEXA
- Không phù hợp với những bệnh nhân đã từng phẫu thuật cột sống hoặc đang bị biến dạng cột sống. Mặc dù hiệu quả đo mật độ xương cao, cần hạn chế đối với trường hợp mang thai hoặc nghi ngờ có thai.Trường hợp này cần thông báo cho bác sĩ sớm nhất.
- Lượng bức của tia X tuy thấp, nhưng vẫn cần được thông báo cho bệnh nhân trước khi thực hiện. Phương pháp đo loãng xương bằng DEXA chỉ nên thực hiện theo chỉ định của bác sĩ, trong điều kiện phòng máy và thiết bị đo phải đạt tiêu chuẩn an toàn cũng như thao tác bởi kỹ thuật viên giàu kinh nghiệm chuyên môn.
- Một số vấn đề bệnh lý như: gãy xương đốt sống dạng lún và viêm xương khớp có thể làm ảnh hưởng đến kết quả chẩn đoán thông qua phương pháp DEXA.
- Thông số kỹ thuật có thể khác nhau ở từng thế hệ máy. Các thế hệ máy hiện đại được nghiên cứu để giảm liều tia X thấp nhất có thể. Do đó, cần trao đổi với bác sĩ để hiểu về dòng máy đang sử dụng và tác dụng phụ của tia X trước khi thực hiện.
Thực hiện đo mật độ xương bằng phương pháp dexa khi nào
Chẩn đoán mật độ xương bằng phương pháp DEXA được khuyến khích ở những trường hợp sau:
- Phụ nữ sau mãn kinh dưới 65 tuổi và suy giảm Estrogen hoặc điều trị ung thư.
- Nam giới suy giảm Testosterone do điều trị ung thư tuyến tiền liệt.
- Nam giới trong độ tuổi từ 50 – 69 tuổi bị tăng Glucocorticoid, giảm năng tuyến sinh dục nam (Hypogonadism).
- Người có tiền sử cá nhân hoặc gia đình bị gãy xương khớp, xương hông.
- Người sử dụng nhiều thuốc lá và rượu.
- Người có tình trạng lâm sàng liên quan đến mất xương, chẳng hạn như viêm khớp dạng thấp, bệnh thận hoặc gan mãn tính. Hoặc một số người mắc bệnh tiểu đường loại 1, cường giáp, cường tuyến cận giáp.
- Sử dụng các loại thuốc như: Corticosteroid, thuốc thuộc nhóm Steroid, thuốc chống động kinh, Barbiturat hoặc thuốc thay thế Hormone tuyến giáp liều cao.
- Dấu ấn chu chuyển xương cao, xuất hiện dưới dạng collagen quá mức trong nước tiểu.
- Kết quả chẩn đoán X-quang về gãy xương đốt sống hoặc các dấu hiệu loãng xương khác.
Ngoài những trường hợp trên, một số dấu hiệu dưới đây cũng cần được kiểm tra mật độ xương:
- Chiều cao bị giảm đi một cách bất thường, đặc biệt là giảm chiều cao trên 2.5cm.
- Gãy xương khi thực hiện khi gặp những chấn thương nhẹ, đôi khi có thể do ho hoặc hắt xì mạnh mà gãy xương.
- Trường hợp đau lưng không rõ nguyên nhân.
- Sử dụng thuốc chống thải ghép trong một số thủ thuật cấy ghép có thể là nguyên nhân gây ra loãng xương.
Quy trình đo mật độ xương bằng phương pháp dexa
Quy trình đo mật độ xương bằng phương pháp DEXA được diễn ra như sau:
- Bước 1: Người bệnh cần nằm trên giường bệnh với tư thế thoải mái và thuận tiện nhất, để lộ vùng cần đo cho kỹ thuật viên thực hiện thao tác.
- Bước 2: Máy đo sẽ di chuyển lên xuống lần lượt các điểm trên cơ thể và xung quanh khu vực có xương cần đo. Trong quá trình đo lường, đôi khi bác sĩ có thể yêu cầu bạn nín thở. Hình ảnh từ máy quét sẽ được kết hợp và gửi đến máy tính xử lý dữ liệu và thời gian thực hiện khoảng 10-15 phút.
- Bước 3: Bệnh nhân di chuyển ra khỏi phòng đo và chờ kết quả chẩn đoán ở bên ngoài.
- Bước 4: Sau khi thực hiện xong, bác sĩ sẽ đọc kết quả và trả kết quả đo mật độ xương về cho bệnh nhân.
Cần chuẩn bị gì trước khi thực hiện thủ tục
Phương pháp DEXA được thực hiện an toàn, không xâm lấn nên không có những yêu cầu quá phức tạp, nên không cần chuẩn bị đặc biệt trước khi thực hiện đo mật độ xương. Tuy nhiên, cần lưu ý một số điều cơ bản như sau:
- Ngừng uống bất kỳ chất bổ sung Canxi nào trong vòng 24 – 48 giờ trước khi thực hiện đo.
- Không cần nhịn ăn trước khi thực hiện đo.
- Mặc quần áo thoải mái, không đeo vật dụng trang sức hoặc các vật dụng khác (như chìa khóa, các vật dụng kim loại). Kỹ thuật viên cũng có thể yêu cầu bệnh nhân mặc áo choàng bệnh viện để thay thế những trang phục không phù hợp và phải tuân theo quy định của bệnh viện.
- Hãy báo cho bác sĩ biết trước nếu bạn đã thực hiện việc chụp CT có sử dụng chất cản quang hoặc Barium. Nếu có, việc thực hiện bằng phương pháp DEXA có thể được tiến hành sau một vài ngày.
- Nên thông báo cho bác sĩ nếu trong tình trạng nghi ngờ hoặc đang mang thai để hoãn việc quét DEXA cho đến khi bệnh nhân sinh con hoặc thực hiện các biện pháp phòng ngừa đặc biệt khác.
Tóm lại, DEXA là phương pháp phổ biến nhất để đo loãng xương nhất hiện nay. Đo mật độ xương bằng phương pháp DEXA là một kỹ thuật kiểm tra và xác định chính xác tình trạng xương và các bệnh lý liên quan tới xương.
Trên đây là một số thông tin cơ bản về đo mật độ xương bằng phương pháp DEXA, hy vọng Phòng khám Đa khoa VNMED tại Huế đã giúp bạn giải đáp được những thắc mắc xung quanh về phương pháp này.
Xem thêm: PHÒNG KHÁM SẢN CHẤT LƯỢNG TẠI HUẾ?, Phòng khám Nam khoa tại Huế
